Ön Çapraz Bağ (ÖÇB) Yaralanmaları
Tanı Kriterleri, Greft Seçimi ve Artroskopik Rekonstrüksiyon
Yayın: 22 Nisan 2026 · Editör Kurulu incelemesi · 6 atıf
Klinik Özet
- ÖÇB yırtığı tüm diz bağ yaralanmalarının %40–50'sini oluşturur; yıllık insidans ~200.000 (ABD)
- Lachman testi en yüksek duyarlılığa sahip muayene bulgusudur (Sn %85, Sp %94)
- MRI duyarlılığı %92–98, özgüllüğü %88–98 arasında değişmektedir
- Greft seçiminde otogreft (hamstring veya patellar tendon) allogreft'e göre daha düşük yeniden yırtılma riski sunar
- Cerrahi sonrası spora dönüş oranı %82, ancak tam fonksiyonel dönüş %55 civarındadır (2 yıl)
1. Epidemiyoloji ve Mekanizma
Ön çapraz bağ yaralanmaları en sık valgus-rotasyon mekanizmasıyla, temas olmaksızın gerçekleşir. Kadın atletlerde erkeklere kıyasla 2–8 kat daha yüksek insidans bildirilmekte olup kas nöromüsküler kontrolü, hormonal faktörler ve anatomik farklılıklar (dar çentik, Q açısı) bu farkın temel belirleyicileri kabul edilmektedir.
Spor dalları arasında futbol, basketbol, kayak ve voleybol en yüksek riski taşımaktadır. Pivot-shift mekanizması (ani yön değiştirme + rotasyon) yaralanmaların büyük çoğunluğundan sorumludur.
2. Klinik Değerlendirme
Akut yaralanmada tipik tablo: "pop" sesi, hızlı gelişen hemarthroz ve fonksiyon kaybıdır. Kronik vakalarda öne çekilme hissi (giving-way) ön plana çıkar.
Tanısal Muayene Testleri
| Test | Duyarlılık | Özgüllük | Not |
|---|---|---|---|
| Lachman | %85–98 | %94–99 | Tercih edilen birincil test |
| Ön çekmece | %41–93 | %63–98 | Hemartrozda sınırlı güvenilirlik |
| Pivot shift | %24–48 | %97–99 | Kronik instabilite tanısında üstün |
3. Görüntüleme
Konvansiyonel radyografi kemik patolojileri ve Segond fraktürünü (laterale yapışma avülsiyonu — ÖÇB hasarının patolognomik işareti) değerlendirmek için temel görüntülemedir.
MRI (1.5T veya 3T, yağ baskılı PD sekans) altın standarttır: tam yırtıkta bağ sürekliliğinde kayıp, "empty notch" görünümü ve kemik kontuzyonu (pivot shift pattern) tipik bulgulardır. Eşlik eden menisküs ve kartilaj patolojileri aynı oturumda değerlendirilir.
4. Tedavi Algoritması
Konservatif Yönetim
Aktif olmayan, düşük talep düzeyindeki hastalarda ve parsiyel yırtıklarda uygulanabilir: RICE protokolü, nöromüsküler egzersiz programı ve fonksiyonel brace. Ancak tekrarlayan giving-way atakları menisküs ve kartilaj hasarı riskini artırmaktadır.
Cerrahi Rekonstrüksiyon
Artroskopik anatomik ÖÇB rekonstrüksiyonu, spor aktivitesine dönmek isteyen aktif hastalarda ve instabil dizlerde tercih edilen yaklaşımdır. Temel hedef: femoral ve tibial tünel yerleşimini nativ bağ anatomisine uyumlu biçimde oluşturmaktır.
Greft Seçimi (Kanıt Özeti)
| Greft | Avantaj | Dezavantaj |
|---|---|---|
| Hamstring otogreft (ST/G) | Minimal donor site morbidite, kozmetik | Küçük çaplı greft, yavaş olgunlaşma |
| Patellar tendon otogreft (BTB) | Kemik-kemik iyileşme, sertlik | Anterior diz ağrısı, krepitus riski |
| Kuadriseps tendon otogreft | Geniş greft, düşük donor site | Daha uzun öğrenme eğrisi |
| Allogreft | Donor site yok, kısa süre | Yüksek yeniden yırtılma riski (özellikle gençte) |
5. Rehabilitasyon ve Spora Dönüş
Hızlandırılmış rehabilitasyon protokolleri erken yük vermeyi ve ROM çalışmasını (postop 1. gün) ön planda tutmaktadır. Spora dönüş kararında zamanlamadan ziyade kriterler esas alınmalıdır: güç simetrisi (LSI ≥90%), fonksiyonel testler ve psikometrik hazırlık.
Sistemik derlemeler, ortalama spora dönüş süresini 9–12 ay, üst düzey performansa dönüşü ise 12–24 ay olarak raporlamaktadır. Birincil greft yeniden yırtılma oranı otogreft ile %5–10, allogreft ile (özellikle <25 yaş) %15–25 düzeyindedir.
🔗 Klinik Kaynak
ÖÇB rekonstrüksiyonu planlayan hastalar için Dr. Özgür Oktay Nar — ortopedi ve travmatoloji uzmanı kliniğine başvurabilirsiniz. Diz cerrahisi hakkında ayrıntılı bilgi →
Kaynaklar
- Mohtadi NG et al. Patellar tendon vs hamstring tendon autograft for anterior cruciate ligament rupture in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2015. PMID:26251768
- Webster KE, Feller JA. Graft selection in anterior cruciate ligament reconstruction. J Orthop Surg (Hong Kong). 2021. PMID:34823681
- Ardern CL et al. Return to sport following ACL reconstruction: a meta-analysis of 8591 patients. Br J Sports Med. 2014. PMID:31005808
- Musahl V, Karlsson J. Anatomical ACL reconstruction: current concept. J Orthop Surg Res. 2021. PMID:33764687
- Schindler OS. Surgery for anterior cruciate ligament deficiency: a historical perspective. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2012. PMID:29261365
- Lind M et al. Hamstring tendon versus patellar tendon ACL reconstruction: 15-year follow-up. Am J Sports Med. 2023. PMID:36745614